Depozitlar

Bosh Sahifa / Depozitlar

Depozitlar Haqida

Omonatlarni kafolatlash


O'zbekiston Respublikasi tijorat banklarida joylashtirilgan omonatlar davlat tomonidan himoya qilinadi. Ularning qaytarilishi O'zbekiston Respublikasining «Banklardagi omonatlarni himoya qilish kafolatlari to'g'risida»gi Qonuni (№ O'RQ-1031, 2025 yil 18 fevral)ga muvofiq kafolatlanadi.

Quyida Qonunning asosiy qoidalari amaldagi tartib va rasmiy tushuntirishlar asosida qisqacha bayon qilingan. U jismoniy va yuridik shaxslar uchun birdek qo'llaniladi.

1. Davlat kafolati qamrovi

Davlat omonatlarni kafolatlash tizimi quyidagilarning omonatlariga tatbiq etiladi:
  • jismoniy shaxslar (fuqarolar, shu jumladan norezidentlar);
  • yakka tartibdagi tadbirkorlar;
  • yuridik shaxslar.
Himoya O'zbekiston tijorat banklarida milliy valyuta (so'm) va xorijiy valyutada joylashtirilgan mablag'larga qo'llaniladi.

2. Kafolatlanadigan omonatlar

Kafolatlanadigan ob'ektlar:
  • bank omonati yoki bank hisobi shartnomasi bo'yicha mablag' qoldig'i;
  • shartnoma shartlari bajarilgunga qadar alohida hisoblarda saqlanayotgan mablag'lar (shu jumladan eskrou xizmati bo'yicha);
  • jamg'arma (depozit) sertifikatlari bilan tasdiqlangan summalar;
  • kafolat holati yuz bergan paytda hisoblangan, lekin to'lanmagan foizlar (shartnoma yoki sertifikatda nazarda tutilgan taqdirda).

3. Kafolatlanmaydigan mablag'lar

Qonun quyidagilarni kafolatlash ob'ektidan chiqarib tashlaydi:
  • banklar, bankdan tashqari kredit tashkilotlari, sug'urta kompaniyalari, lizing kompaniyalari, investitsiya va payevoy fondlar hamda boshqa litsenziyalangan moliyaviy tashkilotlarning omonatlari;
  • O'zbekiston Respublikasi yoki xorijiy davlatlar davlat organlari, davlat tashkilotlari va davlat korxonalarining mablag'lari;
  • bank bilan aloqador shaxslarning omonatlari (boshqaruv a'zolari va asosiy xodimlarining oxirgi uch oylik ish haqi va tenglashtirilgan to'lovlar doirasidagi omonatlari mustasno);
  • bankning xorijdagi filiallari va qo'shimcha banklaridagi omonatlar;
  • individual jamg'arma pensiya hisoblaridagi mablag'lar;
  • sudning qonuniy kuchga kirgan qarori bilan jinoyiy daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish yoki ommaviy qirg'in qurollarini tarqatish bilan bog'liq deb topilgan mablag'lar.
Omonat deb e'tirof etilmaydi:
  • bankning me'yoriy kapitali tarkibiga kiritilgan aksiyalar va boshqa instrumentlar;
  • bank tomonidan chiqarilgan obligatsiyalar, veksellar va boshqa qarz qimmatli qog'ozlar;
  • subordinatsiyalangan qarz majburiyatlari;
  • bankning individual seyflarida saqlanayotgan mablag'lar;
  • hosilaviy moliyaviy instrumentlar (fyucherslar, forvardlar, opsionlar, svoplar va boshqalar) bo'yicha talablar;
  • bankka ishonchli boshqaruvga topshirilgan mablag' va mol-mulk.

4. Kafolatlangan kompensatsiya miqdori

Kafolat holati yuz berganda Omonatlarni kafolatlash agentligi quyidagi tartibda to'lov amalga oshiradi:
  • omonat summasi 200 (ikki yuz) million so'mdan kam yoki teng bo'lsa — 100%;
  • omonat summasi ushbu limitdan oshsa — maksimum 200 million so'm.
Bir bankdagi bir mijozga tegishli barcha omonatlar jamlanadi. Kompensatsiyaning yuqori chegarasi hisoblar soni va valyuta turiga bog'liq emas.

Xorijiy valyutadagi omonatlar bo'yicha to'lov so'mda, kafolat holati yuz bergan kundagi Markaziy bank rasmiy kursi bo'yicha amalga oshiriladi.

Mijozning bank oldida muddati kelgan qarzi bo'lsa, kompensatsiya kafolatlangan summa va qarz o'rtasidagi farq sifatida hisoblanadi.

5. Kafolat holati

Kafolat holati deb Markaziy bank tomonidan bankning bank faoliyati litsenziyasini qaytarib olinishi va uning majburiy tugatilishiga aytiladi. Kompensatsiya miqdori va to'lov jarayoni aynan shu kundan boshlab hisoblanadi.

6. To'lov muddatlari

Qonun to'lovlarni boshlash muddatlarini bosqichma-bosqich qisqartiradi:
  • 2025 yil — 20 ish kuni ichida;
  • 2026 yil 1 yanvardan — 15 ish kuni ichida;
  • 2027 yil 1 yanvardan — 7 ish kuni ichida.
Agentlik likvidatordan omonatchilar reestrini olgandan keyin 2 ish kuni ichida kafolat holati to'g'risida OAV va o'z veb-saytida e'lon beradi (muddatlar, shartlar va tartib ko'rsatilgan holda).

7. Kompensatsiya olish tartibi

To'lov olish uchun omonatchi agent-bankka quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:
  • bank omonati va/yoki bank hisobi shartnomasi;
  • shaxsni tasdiqlovchi hujjat.
Merosxo'rlar, huquqiy vorislar va ularning vakillari tegishli hujjatlar asosida to'lov oladi.

8. To'lovni to'xtatish yoki rad etish

To'lov vaqtincha to'xtatilishi mumkin, agar:
  • taqdim etilgan hujjatlarning haqiqiyligiga shubha bo'lsa;
  • talab reestr ma'lumotlari bilan mos kelmasa;
  • mablag'larga arrest qo'yilgan yoki muzlatilgan bo'lsa;
  • omonat bo'yicha sud nizosi davom etayotgan bo'lsa.
To'lov rad etilishi yoki allaqachon to'langan mablag' qaytarilishi mumkin, agar:
  • soxta hujjatlar taqdim etilgan bo'lsa;
  • sud qarori bilan mablag'lar jinoyiy faoliyatdan olinganligi tasdiqlangan bo'lsa.

9. Qo'shimcha kompensatsiya

Qonun quyidagi hollarda qo'shimcha kompensatsiya nazarda tutadi:
  • meros huquqi bo'yicha olingan omonatlar;
  • bankning qo'shilishi shaklidagi reorganizatsiyadan keyingi olti oy davomida.
Ushbu toifadagi omonatchilar belgilangan muddat ichida limitdan oshadigan summa va hisoblangan foizlarni jarimasiz erta olish huquqiga ega.

10. Talab huquqining o'tishi

Kafolat holati yuz bergan kundan boshlab kafolatlangan summa doirasidagi talab huquqi Omonatlarni kafolatlash agentligiga o'tadi. Limitdan ortiqcha qism bo'yicha omonatchi bankka mustaqil ravishda talab qo'ya oladi. Agentlik ortiqcha summa uchun javobgar emas.

Xulosa
Omonatlarni kafolatlash to'g'risidagi qonun bank mijozlarini himoya qilishning tizimli mexanizmini yaratadi va kafolat holatida belgilangan limit doirasida mablag'larning qaytarilishini ta'minlaydi. Jismoniy shaxslar uchun bu moliyaviy xavfsizlik vositasi, yuridik shaxslar uchun esa xavflarni boshqarish va qo'shimcha huquqiy kafolatdir.

Bir omonatchiga bir bankda 200 million so'mgacha bo'lgan davlat kafolati bank tizimiga ishonchni mustahkamlaydi va uning barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi.

Qonun haqida batafsil ma`lumotni O`zbekiston Respublikasi Markaziy Bankining rasmiy veb-saytida, uning ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarida, finlit.uz saytida va Omonatlarni kafolatlash agentligining rasmiy veb-saytida topishingiz mumkin.

Sahifa yangilangan sana: 27.01.2026